Trader Psikolojisi: Kayıplarla Başa Çıkma ve Dayanıklılık

Piyasalar da hayat üzere belirsizlikler, kayıplar ve gerilimli anlarla doludur. Bu nedenle piyasada başarılı olmak, sırf teknik ve temel tahlil bilgisine sahip olmakla ölçülmez; kayıplar karşısında dirayetli kalabilmek, gerilimle başa çıkabilmek ve esnek düşünebilmek de başarıyı belirler. Kıymetli olan, vakit zaman gardınız düşse de, kendinizi toparlayıp yolunuza devam edebilmektir. Trader psikolojisi odağındaki serimizin son yazısında, Aziz ve Baehr’in ruhsal sağlamlığı artırmaya yönelik tekliflerini ele almaya devam ediyoruz.

Kayıplardan Toparlanmayı Öğrenmek

Hayatın her alanında ve her evresinde kayıp yaşamak mümkündür. Hasebiyle, kayıplardan hiçbir vakit kaçamayacağınızı; iş hayatında, trade süreçlerinde, arkadaşlık bağlantılarınızda yahut romantik bağlantılarınızda bu durumlarla karşılaşacağınızı unutmamalısınız. Bu nedenle, berbat tecrübelerden nasıl sıyrılacağınızı, kendinizi süratlice toparlayıp tekrar devam edebileceğinizi çözmeniz gerekmektedir.

Bazıları için tahlil, arkadaşlarıyla yahut sevdikleriyle yaşadıklarını paylaşmak olabilir; kimileri içinse tertipli koşmak yahut diğer bir aktiviteyle başını rahatlatmak. Kıymetli olan, size güzel gelen prosedürleri belirlemek ve kayıplardan sonra kendinizi toparlamak için bunları kullanabilmektir. Şimdi büyük bir kayıp yaşamadan evvel -o anda gerilimli ve telaşlı olacağınızı, bundan ötürü da sağlıklı düşünemeyecebileceğinizi varsayarsak- bu yolları evvelden tasarlamak ve netleştirmek, daha akılcı ve tesirli bir yaklaşım sağlar.

Doğaçlama Yapabilmek

Psikolojik sağlamlığı yüksek olan bireyler, belirsizlikler karşısında paniklemek yerine ahenk sağlarlar. Ellerindeki kaynaklar sonlu olsa bile, o kaynaklarla yetinerek yaratıcı halde kullanabilirler. Sahip oldukları bilgi, marifet ve tecrübeleri tek bir alana sıkıştırmak yerine, çok boyutlu düşünerek harmanlarlar.

Somut bir örneği kendi üzerimden verebilirim. Ben bir toplumsal psikoloğum. Başlangıçta sırf trade atarken, bir gün “Neden kendi alanımı da bu işe dahil etmiyorum?” diye düşündüm. Bu küçük içgörü, bana büsbütün yeni bir kapı açtı: trade ve yatırımcı psikolojisi üzerine içerikler üretmeye başladım. Şu anda sevdiğim iki alanı, akademik bilgi birikimimle finansal piyasalara dair tecrübelerimi, harmanladığım bir iş yapıyorum. Bu sürecin bana kazandırdığı şey sırf yeni bir alan değil, tıpkı vakitte esneklik ve dayanıklılık oldu. Bir gün tüm bakiyemi sıfırlasam bile, kendime alternatif bir yol yaratmış oldum. Bu alan üzerinden sabit bir gelir oluşturup tekrar birikim yaparak piyasaya dönmem mümkün. Ruhsal sağlamlık dediğimiz şey de tam olarak bu duruma karşılık gelmektedir: Kaybetsen bile şartlara nazaran esneyip tekrar şekillenebilmek ve devam edebilme gücünü kendinde bulabilmek.

Fiyat hareketlerini tek taraflı değil, çift taraflı okumaya başlamak

Mike Tyson’ın ünlü bir kelamı vardır: Birinci yumruğu yiyene kadar herkesin bir planı vardır. Bu kelam, bilhassa traderlık ve yatırımcılık dünyası için kusursuz bir metafordur. Zira piyasa, hiçbir vakit büsbütün öngörülebilir değildir. Marketi okumaya çalışırken birçok beklenmedik hareketle karşılaşabileceğiniz için kendinize alternatif planlar oluşturmalı, süreç alırken tek istikametli değil çift taraflı bakmayı öğrenmeye çalışmalısınız. Örneğin birtakım traderlar “Fiyat kendisini X düzeyinin üzerine atarsa longlayacağım; güçsüzlük emareleri verip altında kapanış yaparsa shortlayacağım.” dediğinde beşerler reaksiyon gösterebiliyor. Halbuki bu bireylerin yaptığı şey, kendilerine alternatif planlar yaratarak markette jonglörlük yapmaktır. Alternatif planlarınızın olması, o an daha net yansılar verebilmenize ve şartlara nazaran hareket edebilmenize yardımcı olur.

Kriz anlarında yahut flash crash devirlerinde birçok kişinin reaksiyonsuz kalması ya da panik satışları yapmasının en büyük nedenlerinden biri de budur. Alternatif planı olmayan kişi, beklenmedik durumlarda felce uğrar; ne yapacağını bilemez, paniğe kapılır. Halbuki esnek düşünebilen, senaryolarını çeşitlendiren ve her olasılığa hazırlıklı olan trader, ringde yumruğu yese bile istikrarını muhafazayı ve tekrar kalkabilmeyi başarır.

“Trade mesleğinizde, gündelik hayatınızdan daha disiplinli olamazsınız.”

Dr. Brett Steenbarger

Sağlam Baş Sağlam Bedende Bulunur

Aktif bir hayat stili, zihninizi berrak tutmanıza yardımcı olur. Spor, antrenman, sağlıklı beslenme ve sistemli uykunun birçok yararı bulunmaktadır. Öncelikle kendinizi daha dinç ve enerjik hissedersiniz. Dürtüsel davranma olasılığınız azalır, dikkatinizi daha uygun toparlayabilir ve odaklanma sürenizi artırabilirsiniz. Bedeninize daha fazla oksijen girer, kan akışı ve hormon seviyeleriniz düzenlenir. Algınız açılır, marketi daha güzel okuyabilir ve olayları daha geniş bir perspektiften değerlendirebilirsiniz.

Ayrıca, sırf markete odaklanmak yerine farklı uğraşlarınız ve ilgi alanlarınızın olması, mola vermeniz ve dinlenmeniz, daha hakikat atılımlar yapabilmenizi sağlar. Daima marketle ilgilenmek vakitle körlüğe yol açabilir; bazen daha güzel görebilmek için bir adım geriden bakmak gerekir. Süreç almak ve kazanmaya başlamak, dopamin kaynaklı bir bağımlılık örüntüsü oluşturabileceği için, farklı alışkanlıklar edinmek, daima süreç yapma isteğinin önüne geçmeye de yardımcı olur.

Steenbarger’in kelamından hareketle, tıpkı “Sağlam baş sağlam bedende bulunur” mottosu üzere, disiplinli bir trader olabilmek için gündelik hayatımızda da disiplinli olmayı öğrenmemiz gerekmektedir.

Nike’a nazaran başarılı ve rekabetçi bir sportmen olabilmek için beş temel boyuta odaklanmak gerekir: Hareket, Farkındalık, Düzgünleşme, Beslenme ve Uyku. Traderlık da tıpkı spor üzere yüksek seviyede odaklanma, performans ve uğraş gerektirir. Münasebetiyle Aziz ve Baehr’e nazaran, traderlıkta başarılı olabilmek için odaklanılması gereken beş temel boyut bulunmaktadır: Teknik Bilgi, Günlük Tutma, Farkındalık, Beslenme ve Uyku.

Özetle, trade süreçleriyle birlikte sadece başarılı bir trader olmayı değil; birebir vakitte öz disiplin, ruhsal dayanıklılık, süreç odaklılık ve duygusal istikrar üzere birçok beceriyi de kazanırsınız. Bu maharetlerin sırf trade hayatınızda değil, gündelik hayatınızda da değerli marifetler olduğunu ve gündelik hayatınızı da olumlu etkileyeceğini unutmamalısınız.