Neden trade kitabı hazırlamalısınız?

Nasıl ki gündelik hayatta şahısların yaptıkları işler için belli kurallar, prensipler ve yönergeler varsa, traderlık için de emsal bir sistemin olması gerekir. Hangi paritelerde süreç alınacak? Hangi şartlarda süreç yapılmayacak? Sürece giriş stratejisi nasıl olacak? Konum büyüklüğü ve risk edilecek ölçü ne kadar belirlenecek? Kâr noktaları nerelerde olacak? Süreç hangi şartlarda iptal edilecek? Bu ve gibisi birçok sorunun cevabı net olmalıdır. Başlangıçta bu soruları tek tek denetim ederek ilerlemek zorlayıcı gelebilir; lakin vakitle bu süreç otomatikleşecek ve disiplinli bir halde süreç almanızı sağlayan bir alışkanlığa dönüşecektir.

Rastgele bir halde, sadece varsayımlarınıza yahut hislerinize dayanarak süreç alıp kazandığınız bir senaryo, aslında başınıza gelebilecek en berbat durumlardan biridir. Zira bu durum sırf yeni ve yanlış bir alışkanlık örüntüsü oluşturmakla kalmaz; tıpkı vakitte beyninize “Kurallarıma uymasam da kazanabiliyorum” bildirisini vererek süreç alma disiplininizi zedeler ve sisteminizi temelden sarsar.

Andrew Aziz ve Mike Baehr’e nazaran, her trader’ın her stratejisine özel bir Trade Kitabı olmalıdır. Bu kitabın içinde; parite seçim kriterleriniz, süreçleri nasıl aldığınız, taşıdığınız ve kapattığınızla ilgili kural ve stratejilerinizin yanı sıra sisteme dair kanılarınız ve olasılıklarınız yer almalıdır. Ayrıyeten her Trade Kitabı’nın kendine has bir ismi bulunmalıdır. Kimi trader’lar bu kitabı elektronik ortamda hazırlarken, bazıları ise hâlâ klasik kağıt-kalem prosedürünü tercih etmektedir. Trade kitabı oluşturulurken her bir etap ince elenip sık dokunmalıdır.

Trade kitabı “Seçim, Tanılama, Uygulama ve Dikkate Alınması Gerekenler/Düşünceler” olmak üzere 4 farklı etaptan oluşmaktadır.

1) Seçim

Bu etapta hangi tip paritelerin stratejinize uygun olduğunu ayrıntılı ve net bir biçimde tanımlamanız gerekmektedir. “Hacimli olmalı”, “Piyasa bedeli yüksek olmalı” üzere kriterler belirlenmelidir. Bu çeşit kriterleri belirlemek, rastgele süreç almak yerine daha şuurlu ve sistematik hareket etmenizi sağlar. Ayrıyeten, tıpkı pariteyle sistemli olarak çalışmak görsel hafızanızı güçlendirir ve vakitle fiyat hareketlerini daha gerçek kestirim etme olasılığınızı artırır.

Parite sadeleştirmesine giderken muhtemelen aklınızda canlanacak birinci fikirlerden birisi “Ya hakikat pariteyi seçmediysem ve öteki paritelerdeki fırsatları kaçırıyorsam” olacaktır. Öncelikle, her tercihin kendi içinde bir ölçü pişmanlık barındırdığını kabul etmeniz gerekir. Çok fazla pariteyi takip ederseniz, bu sefer de aklınızda “Sadeleştiğimde daha âlâ sonuç alabilir miyim?” sorusu dolaşacaktır. Meğer çok sayıda pariteye harcadığınız vakit ve çabayı, birkaç pariteye yönlendirerek emsal yahut daha âlâ sonuçlar elde etmeniz mümkündür; hatta daha az vakit ve güç harcayacağınız da bir gerçektir. Markette gün boyunca birçok fırsat bulunur ve kaçıracağınız fırsatlar her vakit olacaktır. Kıymetli olan, her kaybı takıntı hâline getirmek yerine birkaç uygun fırsatı yakalamayı kâfi görmek ve buna odaklanmaktır.

2) Tanılama

Bu kademede, hangi şartların gerçekleşmesini beklediğinizi; hangi sinyallerle sürece girileceğini; hangi indikatörleri yahut formasyonları kullanacağınızı; süreç sırasında beklediğiniz fiyat hareketlerini ve süreci hangi şartlarda kapatacağınızı ayrıntılı biçimde tanımlamanız gerekmektedir. Ayrıyeten hangi vakit dilimlerinde yahut günün hangi saatlerinde stratejinizin daha uygun çalıştığını belirtmek de doğruluk oranınızı artıracaktır.

Aziz ve Baehr, kendilerinin geliştirmiş olduğu stratejiyi “Açılış Aralığı Kırılımı” olarak isimlendirmiş ve kurallarını aşağıdaki halde belirlemiştir:

• Hisse senedinin birinci 1 dakikasında nasıl süreç gördüğü çok değerlidir.
• 1 dakikalık fiyat hareketi, VWAP’ı kazanıyor mu kaybediyor mu?

Kurallar:

• Eğer fiyat, 1 dakikalık hareketten sonra VWAP’tan çok uzakta kapatırsa: süreç almaktan kaçın.
• Eğer fiyat, 1 dakikalık hareketten sonra VWAP’ın üzerinde kapatırsa: long düşün.
• Eğer fiyat, 1 dakikalık hareketten sonra VWAP’ın altında kapatırsa: short düşün.
• 1 dakikalık mumda büyük bir fitil olmamalı.

Seviye 2:

• Büyük satış fiyatı yükseliştedir, short konum alma (long düşün).
• Büyük alış fiyatı düşüştedir, long konum alma (short düşün).

3) Uygulama

Bu basamakta, kurgulanan stratejiye bağlı olarak giriş, ziyan kes ve kâr alma noktaları belirlenir; buyruk noktalarına uygun olarak sürece girilir. Aziz ve Baehr’in “Açılış Aralığı Kırılımı” stratejisinden devam edilecek olunursa aşağıdaki üzere bir kurgu düşünülebilir:

• Giriş Noktası: 1 dakikalık mum kırılımı. Fitiller değil, gövde dikkate alınmalı lakin çok fark olmamalı.
• Zarar Durdurma Noktası: Yakınlarda bulunan VWAP yahut hareketli ortalamalar.
• Kâr Noktası: Piyasa öncesi düzeyin kırılımı yahut o etrafta beklediğin fiyat hareketi.
  • Eğer VWAP’ın üzerinde kalmaya devam ederse Uzun’a;
  • altında kalmaya devam ederse Kısa’ya ekleme yap.
• Geliştirme Alanı: Eklemeler üzerinde çalışılması gerekmekte.

4) Dikkate Alınması Gerekenler / Düşünceler

Bu kademede uygulanacak stratejiye ait müşahedeler, performans bilgileri ve güzelleştirme teklifleri ayrıntılı biçimde not edilmelidir. Böylelikle hangi stratejilerin tesirli, hangilerinin ise verimsiz olduğunu tahlil edebilir ve en güzel sonuç veren formüllerle ilerlemeye devam edilebilir.

Aziz ve Baehr’in stratejisinden örnek:

Kurallar ve Notlar

• Kırılımı bekle.
• Fitilli mumlarla süreç yapma.
• Stop olmaktan korkma.
• Zaman ve satışları izle.
• Alışılmadık sürat ve buyruk akışını orta. Son satış fiyatını izle.
• Patlama orta.

Veri Günlüğü (Ek Öneri)

Aziz ve Baehr’e ek olarak, trade kitabının sonuna bir “işlem günlüğü” kısmı de eklenebileceğini düşünüyorum. Bu sayede sadece stratejinizin ne kadar tesirli olduğunu sayısal datalarla değerlendirmekle kalmaz; birebir vakitte süreçler sırasında yaşadığınız his, niyet ve davranış örüntülerini de fark edebilirsiniz. Bu farkındalık hem stratejik hem de ruhsal gelişiminiz için kıymetli bir geri bildirim alanı oluşturur. Ek olarak sürecinizin muvaffakiyet oranını sayısal datalarla (%75 başarılı gibi) görmek, ilerlemenizi objektif biçimde takip etmenizi ve stop olunan süreçlerde motivasyonunuzu koruyabilmenizi sağlar.

Sadeleşme ve Odaklanma

Eğer birebir anda çok sayıda strateji ve formülle, birden fazla paritede süreç almaya çalışırsanız, büyük olasılıkla süreçleriniz kayıpla sonuçlanacaktır. Sonuçta hiçbirimiz bir bilgisayar değiliz; art planda tüm bilgileri tahlil edip sentezleyen bir algoritmaya sahip değiliz. Evrimsel olarak, en az eforla azamî faydayı elde etmeye yönelik programlandık. Bu nedenle sadeleşmek — hem parite seçimlerinde hem de yol tercihlerinde — hem zihinsel gücünüzü korumanıza hem de verimliliğinizi artırmanıza yardımcı olur.

Örnek: iki farklı trader

• Trader A: Elliot, Price Action ve Harmonik Formasyonlar üzerine eğitimler almıştır. Süreç öncesinde grafikleri izleyip hangi usulle süreç alabileceğini tespit etmeye çalışır; X coininde Price Action’la, Y coininde ise Elliot’la süreç alır. Çoklukla birçok pariteyi süratlice gözden geçirir ve hangi sistem süreç sinyali veriyorsa onunla hareket eder.
• Trader B: Sadece hacimli paritelerde, FVG bölgelerinde oluşan yapıları trade etmektedir. Fiyat FVG’li bölgeye geldiğinde dönüş formasyonlarını arar ve uygun şartlarda, düzgün tanıdığı beş ana parite üzerinden süreç alır.

Her iki trader da yararlı olsa bile, günün sonunda Trader A’nın daha yorgun, dağınık ve tatminsiz hissetme mümkünlüğü yüksektir. Kaliteli stratejilerle alınan birkaç süreç, sizi yoran ve yanılgı hissenizi artıran çok sayıda yüzeysel süreçten çok daha verimli sonuçlar doğuracaktır. Çok sayıda süreç almak daha çok kazanmak manasına gelmemektedir; bilakis birçok vakit formülünüzü sorgulamanıza, motivasyonunuzu yitirmenize ve daima “nerede yanılgı yaptım?” diye düşünmenize neden olur. Her fiyat hareketini kovalamak yerine, fiyatın size gelmesini ve sırf stratejinizin uygun şartları oluştuğunda süreç almayı alışkanlık haline getirmek gerekmektedir.

Stratejiyi Evreli Genişletmek

Strateji perspektifinizi evreli olarak genişletmek hem tesirli hem de sürdürülebilir bir gelişim yoludur. Öncelikle tek bir stratejiyle başlayıp onu derinlemesine öğrenmeli, farklı piyasa şartlarında test etmeli ve istikrarlı sonuçlar alabilecek düzeye gelmelisiniz. Bu noktadan sonra yeni bir stratejiye geçmek, öğrenme sürecinizi daha denetimli ve sağlam hale getirir. Böylelikle hem mevcut stratejinizi uygulamaya devam eder hem de yeni stratejilerin piyasadaki yansımalarını gözlemleyerek bilgi dağarcığınızı istikrarlı biçimde genişletebilirsiniz.