Piyasada hayatta kalan Trader’ların ortak özellikleri neler?

İnsanlar, hayat uzunluğu, karşılaştıkları zorluklara farklı yansılar vermektedirler. Traderlar için de misal örüntüler geçerlidir. Başarılı olunan, art geriye yararlı süreçler alınan, kasanın gitgide büyüdüğü vakitlerde her şey yolundayken; art geriye kayıpların yaşandığı, başarısızlıkla sonuçlanan süreçlerin artığı, bakiyenin gitgide küçülmeye başladığı zamanlarda farklı yansılar ortaya çıkmaktadır. Andrew Aziz ve Mike Baehr’e göre, bu noktada başarılı ve istikrarlı trader’larla pes edenleri ayırt eden en temel özellik psikolojik sağlamlıktır.

Psikolojik sağlamlık konusuna en düzgün örnek olabilecek bireylerden birisi Crypto Kemal olabilir. Eski görüntülerini izleyecek olursanız işi bıraktıktan sonra büsbütün buraya eğildiğinden, battığında tekrar işe başlamak zorunda kaldığından, bir ölçü para biriktirip tekrardan bakiyesini büyüttükten sonra tekrar kriptoya döndüğünden ve bu sefer kendisini büsbütün buraya adayabildiğinden bahsetmektedir. Bu süreçte birçok zorluk yaşadığından, yaptığı panik satışlarından, kapıldığı FOMO’lardan; marketin psikolojisine, bakiyesine ve münasebetlerine olan tesirlerinden bahsettiği sayısız görüntü bulunmaktadır. Yaşadığı onca gerilime, zahmete ve probleme karşın yol boyunca kusurlarından ders çıkararak, yaşadığı şeyleri tecrübe olarak cebine atarak ilerlemiştir. Topluluk içerisinde Kemal üzere sayısız örnek bulabiliriz. Kimileri pes ederken kimileri tekrar de devam edebilmektedir. Pekala bizler Kemal ve başkaları üzere ruhsal sağlamlığımızı artırabilmek için neler yapabiliriz? Aziz ve Baehr, “Mastering Trading Psychology” kitabında bu mevzuyla ilgili kimi tekliflerde bulunmuştur:

-Gerçekliği Kabul Etmek: Piyasada süratlice varlıklı olmayı, yaptığınız her sürecin yararla sonuçlanmasını, her şeyi kısa müddette öğrenip çabucak uygulayabilmeyi ya da her vakit en tabandan alıp en doruktan satabilmeyi beklemek, sürdürülebilir bir bakış açısı değildir. Bunlar mümkün olsa da, son derece az gerçekleşen durumlardır.

Dayanıklı traderlar, piyasaya çok daha itidalli ve gerçekçi bir bakış açısıyla yaklaşırlar. “Ya buradan dönerse” ya da “Artık yükselmesi lazım” üzere optimist varsayımlarla değil, gördükleri senaryo üzerinden hareket ederler. Gerçekleri reddetmek yerine, ne kadar tatsız olursa olsun, durumu olduğu üzere kabul ederler. Zira gerçekliği kabul etmek, ona hazırlanmanın birinci adımıdır. Bu tavır sayesinde değişen şartlara süratli bir halde ahenk sağlar, doğaçlama yaparak hareket eder, esnek ve tahlil odaklı ilerlerler. Ormanda karşınıza ayı çıkmayacağını düşünmek ya da çıktığında yokmuş üzere davranmak sizi kurtarmayacaktır.

Kayıptan Kar Sağlamak

-Sorumluluk Almak ve Yanılgılarından Öğrenmek: Birçok kişi başarısız bir sürecin akabinde sorumluluğu üstlenmek yerine piyasayı cürümler ve kurban rolüne girer. Halbuki güçlü traderlar “Neden benim başıma geldi?” diye sızlanmak yerine “Neyi daha yanlışsız yapabilirdim?” sorusunu sorarlar. Bu yaklaşım klişe üzere görünse de gelişimin en temel adımıdır.

Her seferinde birebir davranışları tekrarlayarak farklı sonuçlar beklemek, sadece hayal kırıklığı yaratır. Bunun yerine, başarısız süreçleri objektif bir halde ayrıntılıca tahlil etmek, hangi yapıların işe yaradığını, hangilerinin yaramadığını tespit etmek ve buna nazaran stratejinizi yine yapılandırmak daha yeterli sonuçlar almanız ismine çok daha verimli olacaktır.

Ayrıca öğrenme sırf kendi yanlışlarınızdan ibaret değildir; oburlarının tecrübelerinden de öğrenebilirsiniz. Hepimiz emsal bilişsel önyargılara ve evrimsel eğilimlere sahip olduğumuz için, yaptığımız yanılgılar birden fazla vakit birbirine misal (en azından art planında yatan örüntüler benzer). Bu nedenle, sizden evvel o yoldan geçmiş şahısların tecrübelerinden kendinize dersler çıkartabilirsiniz.

-Öğrenilmiş yahut Öğrenilmemiş Çaresizlik: Ruhsal açıdan güçlü olmayan şahıslar, “öğrenilmiş çaresizlik” batağına çok daha kolay düşmektedir. Kısaca tanımlamak gerekirse öğrenilmiş çaresizlik, kişinin olumsuz bir durum karşısında hiçbir şeyi değiştiremeyeceğine inanması ve bu nedenle çabalamaktan vazgeçmesidir. Trade süreçlerinde de misal bir sistem işlemektedir. Geçmişte yapılan kusurlar, üst üste gelen kayıplar ve yanlış vakitte alınan konumlar kimi traderların gelecekte de tıpkı örüntülerin devam edeceğine inanmasına ve süreç almaktan vazgeçerek pes etmesine neden olmaktadır. Geçmişin izini taşıyabilirsiniz; lakin size sunulan çıkış biletini kullanıp kullanmamak büsbütün sizin elinizdedir.

Öğrenilmiş çaresizlikten çıkabilmek için öncelikle durumun farkında olmanız gerekmektedir. Bunu sağlamak ismine meditasyon yahut mindfulness uygulamaları yapabilir, kendinize özel vakitler yaratabilirsiniz. Meditasyon yapmayı sevmeyenler için (ben de çok sevmiyorum) yürüyüş yapmak da bir alternatif olabilir. Bu uygulamalar sırasında geçmiş tecrübelerinizi, o anlarda ne düşündüğünüzü, hissettiğinizi ve neye inandığınızı derinlemesine sorgulamalı; his, niyet ve davranışlarınızın sadece o an’la ilgili olduğunu kendinize hatırlatmalısınız.

Olumsuz tecrübelerin tesirini yatıştırmak için geçmişteki başarılarınızı hatırlamanız yararlı olacaktır. Örneğin, geçmişte de başarısız tradeleriniz olmuştur; fakat para kazandığınız vakitler da olmuştu. Para kazanamadan bıraktıysanız, marketi yanlışsız varsayım ettiğiniz vakitler da olmuştur. Şimdi rastgele bir kestirim yapmadan, öğrenir öğrenmez denemeye başladıysanız ve birinci kayıpla bıraktıysanız, aslında daha yolun başındasınızdır.

Bir diğer metot de öbür alanlardaki tecrübelerinizi hatırlamaktır. Geçmişte başaramayıp sonradan başarılı olduğunuz alanları motivasyon ve umut kaynağı olarak kullanabilirsiniz. Örneğin, ben birinci eğitim verdiğim vakit donakalmıştım (kelimenin gerçek manasıyla donmuş, uzun mühlet boyunca tek söz dahi edememiştim); fakat vakitle bu durumun üstüne giderek, benim için ne kadar güç olsa da, bunu aşmayı başardım ve şu anda eğitim vermeye devam ediyorum. Ne vakit bir hususta başlangıçta başarısız olsam, kendime o anları hatırlatıp “O gün pes etmeyip devam ettiysem ve başardıysam bugün de birebirini yapabilirim” diyerek yoluma devam ediyorum.