Vaktin Ötesinde, Odak ve Motivasyonun Doruğunda Olmak: Akış

Yeni bir prosedür öğrendikten sonra grafiklerde çalışmaya başladığınız birinci vakitleri hatırlayın. Grafikleri incelerken, her bir teknikle yeni bir şey keşfettiğinize inanır, kendi farkındalıklarınızı grafiklerde görebilmenin coşkusunu yaşarsınız. Öğrendiklerinize ek olarak yeni yapılar müşahedeler, kendi başınıza bir strateji geliştirir ve onun grafiklerde çalışıp çalışmadığını tekraren denetim edersiniz. Tekrarlayan yapıları pariteden pariteye atlayarak sayısız kez test eder, istatistiğini tutarsınız. Motivasyonunuz çizgi safhadadır, akış haline hakikat adım adım ilerlersiniz.

Örneğin döngülerle ilgili birinci farkındalığımı yaşadığım günü hatırlıyorum. Sabahın erken saatlerinde çalışmaya başlamıştım. Wyckoff Usulü ve Dow Teorisi üzerine okumalar yaptıktan sonra Bitcoin ve Ethereum grafikleri üzerinden test etmeye başlamıştım. Grafiklerde çalışırken, “Acaba taban ile doruklar ortasında kaç gün var?”, “Yükseliş süreci kaç gün sürmüş?”, “Yükselişler sırasında yüzde kaçlık düzeltmeler yapılmış?”, “Her döngüde kaç sefer düzeltme yapılmış?”, “Seçimlerden sonra grafikler nasıl bir seyir göstermiş?” üzere bir sürü soru aklıma gelmeye başlamıştı. Her soru bir öbür soruyu doğuruyor, daha çok merak ediyor ve bırakmak istemiyordum. Her soruyu grafikler üzerinden cevaplayıp notlarını titizlikle tutuyordum. O sırada arkadaşımın aramasıyla çalışmam bölünmüştü ve birkaç saat geçtiğini, acıktığımı fark etmiştim. Kendimi büsbütün sürece kaptırmış olduğumu o anda fark etmemiştim bile. Eminim sizlerin de grafikleri çalışırken, araştırmalar yaparken ya da bir şeylerle uğraşırken benzeri tecrübeleriniz olmuştur.

Sınır Ötesi Bölge

Akış hali, yaptığınız işe kendinizi kaptırıp benlik hissinin büsbütün kaybolduğu ve vaktin neredeyse ortadan kalkmış üzere hissedildiği tecrübe durumudur. Bu, yüksek bir odaklanma biçimidir; kişi tüm gücünü ve dikkatini sadece yaptığı işe yönlendirdiği için hem daha üretken hem de daha yaratıcı olur. Akışın maksadı sonuca ulaşmak değil, sürecin kendisini olduğu üzere deneyimlemektir. Örneğin kaya tırmanışına giden bir kişinin amaçladığı şey, kayalığın zirvesine ulaşmak değil, tırmanış sürecinin kendisini yaşamaktır.

Akış hali, Mihaly Csikszentmihalyi tarafından ortaya atılmıştır ve teoriye nazaran akışın birçok boyutu bulunmaktadır. Johann Hari ise bu boyutlardan bilhassa üç adedinin çok kıymetli olduğunu vurgular:

• Hedefin açık ve net olması: Akış haline girebilmek için sadece tek bir maksada odaklanmak, öteki amaçları bir kenara bırakmak gerekir. Mihaly’e nazaran birebir anda birden fazla şeyle uğraşmak, dikkat dağılmasına ve akışa tam olarak dahil olamamanıza, kendinizi tecrübenin kendisine bırakamamanıza yol açar.
• Yapılan şeyin sizin için manalı olması: Dikkatimizi ve gücümüzü, bizim için mana taşıyan şeylere yönlendirmeye daha eğilimliyiz. Toplumsal psikolog Roy Baumeister’ın söylediği üzere: “Bir kurbağa, yiyemeyeceği bir taşa kıyasla yiyebileceği bir sineğe çok daha uzun mühlet bakacaktır.” Bizler için de misal mantık geçerlidir. Yani amaçlarımızı ve hareketlerimizi bizim için manalı olan şeylerle birleştirmek, dikkatimizi daha uzun müddet korumamıza ve gücümüzü daha gerçek yönetebilmemize yardımcı olur.
• Hedef ve hareketin zorluk düzeyi optimal seviyede olmalı: Seçtiğimiz gaye ve gerçekleştireceğimiz aksiyon bizim için ne çok kolay ne de çok güç olmalıdır. Şayet maksadınız sizin için çok kolaysa bir mühlet sonra otomatik olarak aksiyonu gerçekleştirmeye devam eder, rastgele bir gelişim göstermeden yapmaya devam edersiniz; öte yandan şayet çok zorsa bu sefer de kaygılanır, kendinizi tam manasıyla bırakamaz ve yaptığınız her davranışı huzursuz bir formda gerçekleştirirsiniz.

Özetle, akışa ulaşmak için size manalı gelen, hünerlerinizi gereğince zorlayan ve tek bir maksada odaklanmanızı sağlayan bir aksiyon seçmeniz gerekir. Akış halindeyken şahıslar büsbütün anın içindedir, benlik şuuru adeta kaybolur ve yaptıkları işle birleşmiş hissederler. İçimizde, uzun müddet odaklanmamızı ve sürecin keyifli olmasını sağlayacak bir kaynağın mevcut olduğunu, uygun şartlar yaratıldığında motivasyonumuzu, dikkatimizi ve verimliliğimizi artırabileceğimizi söyleyebiliriz.

Daha ayrıntılı bilgi ve tekliflere ulaşmak için aşağıdaki görüntüyü izleyebilirsiniz:

Deneyimi Yaşamak Değil, Tecrübenin Kendisi Olmak

Trader’lar ve yatırımcılar açısından akış halini incelediğimizde, tecrübesiz bir trader için grafiklerle birinci müsabaka ve sürece giriş kararı çoklukla gerilimli ve tasa vericidir. Tüm değişkenleri pahalandırmak ve grafiği gerçek yorumlamak güç gelir; kişi, başarılı olup olamayacağı konusunda telaşa kapılır. Meğer öğrenme etabında süreç büsbütün farklıdır. Kişi öğrendiği yolları ve teknikleri grafiklerde test eder, stratejilerin çalıştığını gördükçe tatmin olur ve “bilebiliyor” olmanın coşkusuyla zihni büsbütün açılır. Kendi stratejilerini oluşturmaya başlar, süreç sırasında nasıl hareket edebileceğini planlar ve farklı senaryolar üzerinde düşünür. Bu süreç esnasında kişi, dikkatini ağırlaştırıp akış tecrübesini yaşayabilmektedir; kendini büsbütün sürece kaptırır ve öğrenmenin keyfini çıkarır.

Deneyimli ve rahat bir trader içinse fiyat hareketlerini izlemek, yorumlamak ve grafiklerde kaybolmak başlı başına keyif veren bir aktivitedir. Üstüne üstlük, yapılan yorumlamaların yararla sonuçlanması motivasyonu daha da artırır ve kişinin büsbütün akışa girmesini kolaylaştırır. Odak, artık yalnızca süreç yapmak değil; sürecin kendisiyle bütünleşmek ve daima öğrenmek üzerinedir. Böylelikle hem teknik hünerlerini ve zihinsel dayanıklılığını pekiştirir hem de sürekliliği sağlayıp disiplinli bir biçimde çalışmaya devam eder.

Performansın En Üst Noktası

“Erken saatlerinde üç saat akış yaşadığım günlerin geri kalanında kendimi rahat, açık ve bir şeylerle ilgilenmeye müsait hissettiğimi fark ettim – kasılma, gerilme ya da telefon açlığı hissetmeden kumsalda yürüyebildiğimi, beşerlerle sohbet edebildiğimi, kitap okuyabildiğimi. Akış vücudumu rahatlatıp zihnimi açıyordu güya.”

Daniel Goleman’a nazaran akış haline girebilmek, duygusal zekânın en üst noktasıdır. Akış durumunda, his, niyet ve davranışlar adeta performans ve tahsilin hizmetine verilir. Hisler sadece kontrol altında değildir; birebir vakitte olumlu, güç yüklü ve yapılan işle uyumludur. Bu nedenle akış, bireye içsel bir ödül sunar ve kişinin kendini çok güzel hissetmesini sağlar.

Daha ayrıntılı bilgi ve tekliflere ulaşmak için aşağıdaki görüntüyü izleyebilirsiniz:

Akış halindeki kişi, büsbütün yaptığı işe dalar; şuuru adeta hareketleriyle birleşir. Olup bitenler üzerinde fazla düşünmek bile akış hissini bozabilir; örneğin “Bunu mükemmel yapıyorum” niyeti bile akışı aksatabilir. Dikkat öylesine ağırlaşmalı ki, kişinin algısı sırf elindeki süreçle sınırlansın ve vakit ile yer kavramı kaybolsun.

Bilinçli Odaklanmayı Alışkanlık Haline Getirmek

Bunu sağlamak için, üstteki tekliflere ek olarak, yapılacak işe şuurlu ve keskin bir dikkatle odaklanmayı denemelisiniz; zira akışın temelinde yüksek bir konsantrasyon hali vardır. Çalışmaya başlamadan evvel kısa bir odaklanma rutini (motivasyon ritüeli gibi) oluşturmak, kendinizi sürece kaptırmanızı kolaylaştırabilir.

Yapılacak işi ferdî yaşantınızla, karakterinizle yahut amaçlarınızla bağdaştırmak da tesirli bir formüldür. Bu sayede iş, sizin için manalı ve bedelli hâle gelir ve kendinizi vermeniz kolaylaşır. Son olarak, sonuç odaklı olmaktansa süreç odaklı olmayı öğrenmek değerlidir. Birçoğumuzun ana hedefi para kazanmak yahut refahımızı yükseltmek olsa da seyahatin kendisinden zevk almak motivasyonu korumanıza, disiplini sürdürmenize ve uzun vadede başarılı olmanıza yardımcı olur.

İleri Okumalar ve Öneriler

• Johann Hari, Çalınan Dikkat
• Mihaly Csikszentmihalyi, Akış: Memnunluk Bilimi
• Csikszentmihalyi, M. (1988). The flow experience and its significance for human psychology. Optimal experience: Psychological studies of flow in consciousness, 2, 15–35.
• Csikszentmihalyi, M., Abuhamdeh, S., & Nakamura, J. (2014). Flow. In Flow and the foundations of positive psychology. Dordrecht: Springer Netherlands.
• Nakamura, J., & Csikszentmihalyi, M. (2014). The concept of flow. In Flow and the foundations of positive psychology. Dordrecht: Springer Netherlands.